ЦÆМÆН АРАЗÆМ НÆ ЗИАНЫ ФЫНГТÆЙ ЦИНЫ ФЫНГТÆ?! - 22 Марта 2016 - ИРОН ПОСТ - Осетинский информационно-аналитический сайт
Воскресенье, 11.12.2016, 10:58
Главная Регистрация RSS
Приветствую Вас, Гость
Меню сайта
Наш опрос
Что будет происходить с ценами на основные продукты, товары и услуги в ближайший месяц?
Всего ответов: 192
Статистика

Онлайн всего: 1
Гостей: 1
Пользователей: 0
Главная » 2016 » Март » 22 » ЦÆМÆН АРАЗÆМ НÆ ЗИАНЫ ФЫНГТÆЙ ЦИНЫ ФЫНГТÆ?!
00:26
ЦÆМÆН АРАЗÆМ НÆ ЗИАНЫ ФЫНГТÆЙ ЦИНЫ ФЫНГТÆ?!

Дунейы царды цæрынæй нырма ничима бафсæст, стæй нæ бафсæддзæн, уымæн æмæ мæлын никæй фæнды, цард адджын у. Фæлæ цасфæндыдæр адæймаг куы фæцæра, уæддæр иухатт йæ адзалы бонæн æнæ ‘рцæугæ нæй. Куыд фæзæгъынц, авдæн кæм атула, уым табæтæн дæр æнæуæвгæ нæй. Æмæ ахæм цардарæзт у Хуыцауы фæндонмæ гæсгæ конд. Хуыцауы бон бирæ у, уый нæ рухс дунемæ куыд уадзы, афтæ нæ сау мæры хай дæр кæны. Хуыцау цытджын æмæ кадджын кæй у, уый тыххæй йын ссарынц æппæты фыццаг хистæртæ йæ ном, цины æмæ зианы фынгыл дæр. Цины кувгæ кæнынц, зианы та фæдзæхсгæ. 
Хæдзарыл зиан куы æрцæуы, уæд бинонты, къабæзты, сыхбæсты, хъæубæсты хæс вæййы, зианы æгъ-дауы фæлгæты, кад æмæ радимæ афæндараст кæнын, йæ сыджыты хайыл, йæ æнусон хæдзарыл æй сæм-бæлын кæнын. Афтæ домы фыдæлты фæтк. Фæлæ, хъыгагæн, арæх нæ фынгтыл афтæ дæр рауайы, æмæ кæйдæрты æдзæлгъæд амындтыты аххосæй нæ цины æмæ зианы фынгтё æддæг-мидæг ауайынц. Адæймаг æй рæстмæ нал фæхаты, цавæр фынгыл фæбады, уый. Дзурынц, зиан, дам, æгъдауы фæлгæты ныгæд куы æрцæуы, уæд, дам ын мæрдты бæстæм бацæуæны дуаргæс Аминон дзæнæты дуæрттæ байгом кæны, иннæты та æрвиты зындонмæ. Зындоны ма вæййынц ахæм мæрдтæ дæр, кæцытæн уæлæуыл сæ кæндтæ нывыл конд куы нæ фæцæуынц, уæд. Цард циндзинады нысан у, мæлæт та фыдохы. Кæд æфсымæртæ сты, зæгъгæ, фæзæгъынц, уæддæр сын иу-мæйагæй, æфсымæрдзинадæй ницы 
ис, уыдон дыууæ ныхмæ æвæрд цауы сты, кæрадзийæн знæгтæ сты. Мæлæт гадзрахатæй разилы цардыл, адæймаджы ныххурх кæны æмæ йæ сау мæры хай бакæны, æмæ уый цавæр æфсымæрдзинады нысан у?!
Кæд мæлæт æмæ цард кæрæдзи-йæн фыдгултæ сты, уæд, кæй зæгъын æй хъæуы, се ‘гъдæуттæ дæр иухуызон куыд хъуамæ уой? Нæ рагфыдæлтæ ацы æууæл раст æмбæрстой, æмæ уымæн сбæлвырд кодтой зианæн зианы фæтк, цинæн та цины фæтк.
Æгъдау æгъдауыл уæд нымад цæуы, æмæ дзы исты мидис æвæрд куы уа, исты бындурыл æнцой куы кæна. Куыд фидауы уый, зианы фынгыл хистæры раз æртæ кæрдзыны куы æрæвæрынц, уæд? Ахæм «æгъдау» чи фæкæны, уый, æвæццæгæн, йæ хъуыдыйы нæ вæййы. Ахæм æдзæлгъæд ми чи фæкæны, уый куы бафæрсай: «Афтæ цæмæн кæныс?» — уæд дын зæгъдзæн: «Махмæ рагæйдæр афтæ у, мæнæн мæ фыдæлтæ дæр афтæ кодтой æмæ æз дæр афтæ кæнын». Афтæ чи фæзæгъы, махмæ афтæ у, зæгьгæ, уый, ирон æгъдауы мидис цæй мидæг ис, уый рæстмæ нæ фембары, æмæ «æгъдау нæ зонын» зæгъын йæ сæрмæ нæ фæхæссы æмæ ма йæхи араст кæны, махмæ афтæ у, зæгъгæ. Афтæ чи фæдзуры, уыдон, сæхæдæг кæй рæдийынц, уый иу бæллæх у, дыккаг бæллæх та ма уый у, æмæ, сæхицæй уæлдай ма сæ фыдæлты дæр мæрдты бæсты азымы бынаты кæй æвæрынц, дзырддаг сæ кæй кæнынц, уый сæ фæсонæрхæджы дæр нæ вæййы. Адæймаг хъуамæ сæрыстыр уа, не сфæлдисæг Стыр Хуыцау нын стыр лæварæн зонд кæй радта, æмæ дзы хъуамæ алы адæймаг дæр хъуыды кæнын фæраза, хорз æвзæрæй йæ бон иртасын уа. Мæнмæ гæсгæ, бирæ зонд нæ хъæуы, зиан æмæ цины фынг кæрæдзийæ цæмæй хицæн кæнынц, уый зонынæн. 
Нæ зæрдыл ма сæ иу хатт æрлæууын кæнæм. Зианы алы æгъдау дæр конд цæуы къæйттæй: дыууæ кæрдзыны, дыууæ фæрсчы, дыууæ нуазæны… Цины та — æнæкъæйттæ: æртæ кæрдзыны, æртæ фæрсчы, æртæ нуазæны…
Уый фæдыл бирæ ныхас цæуы газетты, радио, телеуынынады æмæ æмбырдты дæр, цæмæй сæ мауал хæццæ-мæццæтæ кæнæм, иу æгъдау, иу фæткыл сæ æххæст кæнæм. Фæлæ, хъыгагæн, не ‘хсæн ахæмтæ дæр ис, кæцытæ æрмæстдæр сæхи фæнд тæрынц, æндæр никæй ныхасмæ хъусынц, æмæ уымæй æгъдæуттæ хæлд цæуынц, арвистон сæ рауайы.
Ирон фынг хъомыладон скъола у, ам ахуыр кæнынц кæстæртæ хистæртæм хъусгæйæ, фæзмынц сын сæ алы фезмæлд, сæ алы ныхас дæр. Æмæ хистæртæ куыд ифтонг уой æгъдау æмæ уагæй, ахæм дæнцæг сæ исдзысты кæстæртæ дæр. Цы йæ сусæг кæнæм, ис нæм ахæмтæ дæр, кæцытæ рæстмæ нæ зонынц, дыууæ адæймагæй зианджынты кулдуары раз куы æрлæууынц, уæд уыдонæй тæфæрфæс кæцы хъуамæ ракæна, рахизæрдыгæй чи фæлæууы, уый, æви галиуæрдыгæй? Дыууæйæ куы вæййынц, уæд тæфæрфæс фæкæны, рахизæрдыгæй чи фæлæууы, уый, йæ галиу къахæй размæ акъахдзæф кæнгæйæ, цыппарæй куы вæййынц, уæд та — дыккаг, рахизæрдыгæй галиуæрдæм нымайгæйæ. Ам бафиппайын хъæуы уый дæр, æмæ, иуæй, 
стыр аипдзинад, стыр æнæрхъуыды-дзинад у. «Тæфæрфæс» уырыссагау у «соболезнование», «арфæ» та — «поздравление». Æмæ зианджынты раз мæрддзыгой адæм куы æрлæууой, уæд сын хъуамæ арфæ ракæной, зиан сыл кæй арцыд, уый тыххæй? Уый у æнæфенддзинад, æлгъыст. Ис нæм ахæм хистæртæ дæр, кæцытæ нæ зонынц, зианы æмæ цины фынгыл сæр æмæ бæрзæй куыд æвæргæ сты, уый. Циндзинады хъуамæ кусарты бæрзæй æвæрд уа сæрæн йæ галиу фарс, цæмæй рахиз хъус ирдæй бæрæг дара, цины фынг кæй у, уый, зианы та иннæрдæм — бæрзæй хуамæ æвæрд уа сæрæн йæ рахиз фарс, цæмæй галиу хъус зына. 
Циндзинады фыццаг хистæр (сæйраг) хъуамæ скува кусарты базыгæй, йæ рахиз къухы бæгæныйы къус, афтæмæй, дыккаг хистæр та æртæ фæрскæй, æртыккаг хистæрмæ вæййы физонæг раззаг хуылфыдзаумæттæй. Ацы фæтк дæр арæх хæлд æрцæуы: чи йæ галиу къухмæ бæгæныйы къус райсы, йæ рахиз къухмæ та базыг, чи базыджы бæсты æртæ фæрскæй скувы, чи та раззаг хуылфыдзаумæттæй. Ис ма ахæмтæ дæр, кæцытæ зианы фынгыл æвæрынц æрмæстдæр сæр (иу хай). Иу хай нæ фæтчы фынгыл æвæрын, уымæн æмæ ирон адæммæ иу æлгъысты нысан у. Рох нæ хъуамæ макæмæй уа ирон æмбисонд: «Иу — æлгъыст, дыууæ — фæлдыст, æртæ — æнтыст».
Бафиппайын хъæуы уый дæр, æмæ циндзинады хистæр куы æрымысы, хæдзарвæндагæй йæ æцæг дунемæ чи ацыд, уыдоны нæмттæ, уæд фынгыл иу цалдæр æртахы æртæдзы, æмæ уый раст нæу. Фынгыл цы хæрд æмæ нозт æрæвæрынц, уыдон куывд æрцæуынц, æмæ сæ уæд хæларгæнæн нал ис, нæ фæтчы. Хистæр йæ ба-куывды дзæгъæлы нæ фæзæгъы ахæм ныхæстæ: «Стыр Хуыцау, зæдтæ æмæ дауджытæн барст уæнт», фынгыл цы хæрд æмæ нозт вæййынц, уыдонæй. Дзырд «барст»-æн цалдæр нысаны ис, фæлæ хистæр куы фæкувы, уæд «барст» нысан кæны хайырдзинад, æхцондзинад. Хуымæтæг ныхæстæй та йæ афтæ зæгъæн ис: фынгыл цы хæлц æвæрд вæййы, уыдон дзуæрттæн балæвар кæнынц. Стæй фынгыл нозтæй куы æртадзынц, уæд уый та нысан кæны, мæрдтæн сæ кæй хæлар кæнынц, æмæ уæд уый та афтæ цæуы, дзуæрттæн цы кувинæгтæ скуывтой, уыдон фæстæмæ ратон æмæ сæ Барастыры бæстæм арвит. Куыд фидауы уый?
Вæййы афтæ дæр, афæдзы марды кæнды хæдзары бинонтæ фынджы бадты кæрон хистæрæн æртæ кæрдзыны куы скувын кæнынц, уæд. Æмæ уый афтæ æмбаргæ у, бинонтæй чи фæхъуыд, уый мæлæт сын æхсызгонд у æмæ йыл уымæн цин кæнынц, зианæй циндзинадмæ уымæн рахизынц. Диссаг у, æвæдза, цард, хæдзарæй ма карчы цъиу куы фæхъæуы, уæддæр ыл адæймаджы зæрдæ рисгæ куы фæкæны, уæд бинонтæй чи фæхъуыд, уый удгоймаг куы уыд, бинонтыл нымад куы уыд, иу стъолыл цæхх, къæбæр иумæ адджынæй куы фæхордтой, уæд сæ зæрдæйы цæй уæлæнгай æвæрд уыд, цæмæн æй афтæ тагъд ферох кодтой? Иннæрдыгæй та сæ цæмæн фæрох вæййы, мардæн кæй æрцæттæ кодтой, уыдон хæларгонд куы æрцыдысты, уæд ма сæ кувгæ куыд кæнынц? Зианы фынгæй цины фынг кæй аразынц, уый, æвæццæгæн, сæ фæсонæрхæджы дæр нæ вæййы. Ам та иннæрдæм цæуы архайд. Мардæн кæй ныххæлар кæнынц, цæмæй йæ раз афтид ма уа, сæрд ын æмбигæ ма кæной, зымæг сæлгæ, уыдон ын фæстæмæ тыхист бакæны хистæр æмæ сæ дзуæрттæн батабу кæны. Цавæр зæд кæнæ бардуаг сæ йæхимæ хъуамæ райса ацы рухсаггæгтæ? Ууыл ма алчидæр лæмбынæг ахъуыды кæнæд. Рох нæ хъуамæ макæмæй уа, ахæм æгъдауыл хæст чи у, уый Хуыцау æмæ зæдты хорзæхмæ кæй нæ сиды, фæлæ сæ фыдæхмæ.
Цины фынгыл цы æрæвæрынц хæрдæй, нозтæй, уыдон хуыйнынц кувинæгтæ, зианы та — рухсаггæгтæ. Адонæн алкæмæн дæр ис йæхи æгъдау, йæхи фæтк. Дон æмæ артæн иугæнæн куыд нæй, афтæ адон дæр хъуамæ кæрæдзийæ хицæн кæной. Сæ нæмттæ сæ уæлæ сты: кувинæгтæ кувгæ кæнынц, рухсаггæгтæ та рухсаг, хæлар.
Ирон фынг лæгдзинад бæрæггæнæн у, ам фынгыл лæгæн рабæрæг вæййынц йæ фенддзинад, йæ зонд, йæ миддуне æмæ йæ куырыхондзинад. Фынджы хистæры бынат ныры дуджы хæддзуйæ куыд бацахсынц, афтæ нæ уыд нæ фыдæлтæм. Хæдзары бинонтæ-иу, цины кæнæ зианы рæстæг хистæрæн кæй снысан кодтой, уымæн загъд-
гонд уыд рагацау, цалдæр боны размæ. Хонæг-иу йæ кулдуары раз æрлæууыд æмæ-иу ын бамбарын кодта, ахæм æмæ ахæм (мыггаг, ном) дæ сæ фынгæн хистæрæн аккаг кæнынц, æмæ, дæ хорзæхæй, сразы у, зæгъгæ. Уый-иу æвиппайды разыйы дзуапп нæ радта, æфсæрмы кодта. Ныры рæстæг гæппæввонгæй куыд лæууынц, æфтæ нæ уыд. Ахъуыды-иу кодта æмæ-иу загъта: «Кæд мæ мыггаг агурынц, уæд “нæ” зæгъын мæ бон нæу». Ахæм фæткыл нысангонд цыд кæрты уынаффæгæнæг дæр.
Ныры заман та, хæдзарыл зиан куы æрцæуы, уæд ис ахæмтæ дæр, кæцытæ хæдзары смидæг вæййынц, сæхи сагъæс-гæнæг, мæтгæнæг скæнынц, афтæ сæхи февдисынц, цыма зиан хæдзарыл нæ, фæ-
лæ ууыл æрцыд, æмæ бинонты æнæба-фæрсгæйæ йæхи уынаффæгæнæг скæны, 
хæдзары рохтæ йæхимæ райсы. Æмæ ма 
бинонтæн дæр цы гæнæн вæййы, фырæф-сæрмæй йемæ сразы вæййынц. Афтæмæй, хæддзуйæ, кæрты уынаффæгæнæгæй æмбойны агæпп ласы. Диссаг та уый мидæг ис, æмæ ирон æгъдæутты мидис, куыд æмбæлы, афтæ зонгæ нæ, фæлæ сæ рыджы дæр никуы бацыд, æмæ афтæмæй йæхи æгъдауæвæрæг, уынаффæгæнæг скæны. 
Уымæй æдзæлгъæд фæлгæты, куырмæ-джы æххæстгонд фæцæуынц нæ ирон æгъдæуттæ. 
Сусæггаг нæу, иуæй-иу хистæртæ сæхи 
равдисыны охыл хистæры бынат лæгды-хæй кæй бацахсынц. Æмæ сæ уæд цымæ цæмæн ферох вæййы, сæ ирон æгъдæутты къæбиц афтид кæй у æмæ дзы фæзминагæй ницы равдисдзысты, сæхи цы фæхудинаг кæной, æндæр. Кæд хистæры бынатмæ дæ ныфс бахастай, фынджы бæрны бацыдтæ, уæд ын дзуапп дæттын дæр фæраз, зианы фынгæй цины фынг ма араз, стæй иннæрдæм дæр — цины фынгæй зианы фынг.
Цалдæр ныхасы арфæйы нуазæнты тыххæй. Нуазæн ирон адæммæ рагæйдæр кады нысан у. Дæттынц æй цины æмæ зианы рæстæг дæр. Лæвæрд цæуы уæлдай буцдзинад равдисы тыххæй. Цины æмæ 
зианы дæр лæвæрд цæуынц хицæн фæт-кыл. Циндзинады нуазæнты нымæц хъуамæ уа æртæ, семæ вæййы фыдызгъæлы хай, стæй иу уæливыхы карст, цæмæй фондз хайы уой. Нуазæнтæ чи фæхæссы, уыдоны нымæц дæр хъуамæ уа æртæ. Циндзинады 
нуазæнтæ куы фæхæссынц, зæгъæм бадты адæммæ, уæд хъуамæ уыцы æртæ кæстæры æрлæууой хистæрæн йæ рахизфарс. 
Арфæ чи фæкæны, уый хъуамæ лæууа разæй, йæ дæлейы фæлæууы дыккаг лæп-пу, нуазæнтæ кæй къухы вæййы, уый та æд тæбæгъ фæлæууы æртыккаг бынаты. Арæх ацы фæткæвæрд дæр хæлд æрцæуы. 
Зианы та арфæйы нуазæнтæ дæттыны фæтк у æндæрхуызон. Зианы рæстæг нуазæнтæ дæттыны охыл чи рацæуы, уыдоны нымæц хъуамæ æртæ ма уа, фæлæ дыууæ кæнæ цыппар (къæйттæ). Аивдæр вæййы, сæ нымæц цыппар адæймаджы куы вæййы, уæд. Уыдон хъуамæ æрлæууой хистæрæн йæ галиуварс. Сæ къухы (кæстæрæн) вæййы дыууæ фæрсчы. Уырдыглæууæг сын дыууæ нуазæны рауа-дзы, æмæ сыхаг, зианджынтимæ чи вæййы, уый сæ арфæйы ныхæсты фæстæ авæры фыццаг æмæ дыккаг хистæрмæ. Уыдон дæр арфæйы ныхæстæ фæзæгъынц æмæ сæ нуазæнтæ бадгæйæ баназынц. Стæй сыс-тынц, æмæ хистæр фыццаг нуазæн ратты, йæ галиуварс мыггагæй чи фæбады, уымæ, стæй нуазæнтæ чи æрбахаста, уыдонмæ дæр. Адон дæр арфæйы ныхæсты фæстæ сæ нуазæнтæ баназынц, æмæ ууыл арфæйы нуазæнты æгъдау æххæстгонд æрцæуы.
Æмæ ма ноджы иу фиппаинаджы тыххæй. Зианы фынгыл цал рæгъы уадзын хъæуы, уыдон бæрæг сты нымæцæй, стæй æгъдауæй дæр, æмæ сæм æнæхъуаджы ивддзинæдтæ хæссын нæ хъæуы, куыд сты, афтæмæй сæ сæ уагыл уадзæм. 
Зианы фынгыл бадгæйæ, хистæр куы рауадзы сæрмагонд рæгъ, Фыдыбæстæйы Стыр хæсты адæмы, нæ райгуырæн бæстæйы сæраппонд сæ удтæ нывондæн чи æрхаста, уыдоны тыххæй, уæд бадты адæмы хæс вæййы, цæмæй се ‘ппæт дæр сыстой æмæ иу уысм æдзæмæй алæууой. Уый нысан кæны, махæй нæ æдзард хæстонты рухс нæмттæ рохуаты кæй не сты, æнустæм сын кæй мысдзыстæм сæ сурæттæ. Ахæм фæтк канд ирæттæм нæй, фæлæ ма йæ æххæст кæнынц æндæр адæмыхæттытæ дæр. Хъыгагæн, не ‘хсæн ахæм адæймæгтæ дæр разыны, кæцытæ стгæ нæ, фæлæ сæ бынатæй æнкъуысгæ дæр нæ фæкæнынц. Æмæ цымæ ахæм æдзæлгъæд æгъдау чи фæпарахат кæны, уый цæуылнæ ахъуыды кæны, йæ дæле цы кæстæртæ фæбады, уыдоны рæдыд фæндагыл кæй æфтауы, ууыл? Нæ æдзард хæстонтæн сæ фылдæр уыдысты æрыгон лæппутæ æмæ чызджытæ, æмæ уыдон мах тыххæй сæ хъарм туг æнæвгъау ныккалдтой. Куыд ис уыдоны ферох кæнæн?!
Уæлдæр æй загътон, зианы рæгъыты нымæц бæрæг у, æмæ сæм æнæхъуаджы æфтауын нæ хъæуы, зæгъгæ. Бæркады рæгъы фæстæ ма рухсаджы рæгъ чи рауа-дзы, уый йæ куырыхондзинад нæ февдисы, фæлæ æвдисы йæ æнæрхъуыдыдзинад, йæ æнæфенддзинад. Æвæццæгæн, æх-хæст нæ байдзаг вæййы йæ ахсæн, æмæ ма йæм йæ зæрдæ бафтауын фæагуры. Ахæм адæймаджы нæ фыдæлтæ хуыдтой гуыбындзæл. Уый канд йæхи нæ худинаг кæны, фæлæ ма худинаджы гакк æвæры йæ мыггагыл, стæй ирон адæмыл æнæхъæнæй дæр. Ахæм «æгъдауыл» хæст чи вæййы, уыдон, æвæццæгæн, мæнæ ацы ирон æмбисондимæ зонгæ не сты: «Дæ гуыбыны фæдыл куы ацæуай, уæд дæ сæрæн æгадæй мауал тæрс», зæгъгæ.
Нæ фыдæлтæ йæ кой дæр кæмæн никуы фехъуыстой, ирон таурæгъты, аргъæутты æрымысын кæй нæ бафæрæзтой, уыцы æдзæлгъæд æгъдæуттæ абон чидæртæ нæ царды уадзынц. Æмæ уымæй хæлд цæуынц нæ фыдæлты фарн æмæ намыс. Ацы æнæхъæугæ, æнæбындур æгъдæуттæ æвæрджыты ныхмæ иумæйагæй тох кæнын хъæуы, газетты сыл фыссын хъæуы, радио, телеуынынады æмæ сыл æмбыртты дзурын хъæуы, кæд, мыййаг, сæхиуыл æрхудиккой æмæ нын фыдæлтæ цы алæмæты æгъдæуттæ ныууагътой, уыдон хъахъхъæд æрцæуиккой.

ХÆМЫЦАТЫ Раман,
«Иры Стыр Ныхас»-ы 
координацион советы уæнг,
Рахизфарсы районы Ныхасы ирон æгъдæутты комитеты сæрдар

 

Пульс Осетии

Категория: Общество | Просмотров: 399 | Добавил: Admin | Рейтинг: 0.0/0
Всего комментариев: 0
Имя *:
Email *:
Код *: